100. Bevrijdingsdag: ex-libris Anne en Margot Frank

Op 5 mei werd in New York bij Swann een exemplaar van een onbelangrijke editie van de sprookjes van Grimm verkocht: Aus Grimms Märchen. Het was een uitgave van Carl Konegen in Wenen, 1925. Maar dit exemplaar was heel bijzonder door zijn unieke herkomst. Het kwam uit de bibliotheek van Anne en Margot Frank.

Aus Grimms Märchen (1925) met de namen van Anne en Margot Frank

Volgens het veilinghuis Swann was het exemplaar achtergelaten op het Merwedeplein voordat het gezin onderdook, waarna het via een antiquariaat werd verkocht. De kinderen van de koper herkenden de namen later en schreven Otto Frank erover aan. Bij het boek zit correspondentie tussen de familie en de vader van Anne Frank. De vondst werd destijds gemeld in verschillende kranten, de Anne Frank Stichting leende het een tijd voor onderzoek en suggereerde dat het boek als geschenk welkom was.

Dat is er niet van gekomen. Het werd op bevrijdingsdag, 5 mei, dit jaar in New York geveild met een schatting van $20.000-$30.000. De nieuwe eigenaar betaalde er $62.500 voor. Dat was niet de Anne Frank Stichting, maar het Museum of World War II bij Boston.

Margot Frank zette in het boek enkele ex-librisstempeltjes.

Aus Grimms Märchen (1925) met stempeltjes van Margot Frank

99. Artists & Others

Het ding is af, schreef Gorter toen hij de laatste regels van zijn gedicht Mei had neergepend. Het is nu mei en ons ding is ook af.

Een stapel Artists & Others in uitgeversdoos

Gisteren arriveerde de eerste dozen met exemplaren van het boek Artists & Others. The Imaginative French Book in the 21st Century. Het is gemaakt bij gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling in de Grolier Club in New York die eind mei opent. Dan zijn daar meer dan 70 boeken uit de Collectie Koopman te zien. Allemaal gepubliceerd vanaf de laatste eeuwwisseling.

De tentoonstelling toont aan de hand van zes thema's, zoals 'globalism', 'craft', 'bodily integrity', en 'fluidity of traditions' hoe thema's uit de moderne kunst zich manifesteren in moderne kunstenaarsboeken en grafisch ontwerp. Een van de aardige eigenschappen van die moderne lichting boeken is dat de twintigste-eeuwse grenzen tussen private press, graphic design, livre d'artiste en artist's book worden gelaten voor wat ze zijn: genres uit het verleden.

In het boek worden meer dan 200 boeken belicht en afgebeeld met foto's door mijn collega Jos Uljee, in de vormgeving van Huug Schipper|Studio Tint. De tekst werd geredigeerd door Clemens de Wolf en vertaald door Diane Butterman. Sponsor is de Stichting Fonds Anny Antoine/Louis Koopman. Uitgever: Vantilt.

Hieronder volgt de uitnodiging voor de verschillende evenementen in New York, eind mei, begin juni en eind juli. De tentoonstelling is te zien van 1 juni tot einde juli.

98. Verwisselde titels

Zelfs als je redacteur van een tijdschrift bent, ontvang je niet altijd een 'proef' - tegenwoordig een PDF van de kopij voordat die van de ontwerper naar de drukkerij wordt verzonden. En dan kan er altijd iets fout gaan.

Omslag De Boekenwereld (2016, nr. 1)

Het nieuwe nummer van De Boekenwereld (jaargang 31, nummer 1) verscheen eind vorige week met mijn recensie van de meest recente Bert van Selm-lezing. Een proef had ik niet gezien. 

De titel van mijn recensie luidt: 'Magie en misère van het margedrukken'. Maar die titel is niet boven het stuk gekomen. In plaats daarvan staat er een beschrijving van het besproken boek: Gerard Post van der Molen, Magie en misère van het margedrukken. Veertig jaar Stichting Drukwerk in de Marge, enzovoort, tot en met het ISBN. Maar zo heet het boekje natuurlijk helemaal niet, zoals de afbeelding ook duidelijk laat zien. Post van der Molens lezing heet: De magie van margedrukken.

De Boekenwereld (2016, nr. 1), pagina 89

Het is een onfortuinlijke verhaspeling van de titel van de recensie en van het besproken boek. Het boek heeft nu een titel die het in werkelijkheid niet heeft en mijn recensie is titelloos geworden.

Er zijn ergere dingen.

Geen abonnement op De Boekenwereld? Ga naar De Boekenwereld.

97. Een dubbele band voor Cruijff

Vanwege de dood van Johan Cruijff vroeg een collega van mij zijn boek over Voetbal (2012) aan en dat bleek een bijzonder ding te zijn. Cruijff schreef het niet zelf, het verhaal is opgetekend door Jaap de Groot. Maar het gaat er even niet om wat er in staat, maar om hoe het er uit ziet.

Het boek is gebonden, of liever gezegd, het boekblok is ingehangen in een hard kartonnen omslag. Dat gebeurt machinaal en meestal gaat het goed, maar bij Cruijff is er met dit exemplaar (binnengekomen destijds voor het Depot van Nederlandse Publicaties in de KB) iets fout gegaan. Er is een bindfout opgetreden: het boek is namelijk twee keer van een omslag voorzien.

De eerste zit direct om het boekblok en heeft gouden schutbladen, maar het tweede is daaromheen geperst en die heeft geen schutblad gekregen (dat kon gewoon niet). Daar kijk je dus, zowel voor- als achterin, op een eenvoudige stuk grijs karton waarvan de band is gemaakt. Zijn er meer van zulke exemplaren bekend, of is dit exemplaar net zo uniek als Cruijff zelf?

96. Vreugd aan de lippen

In het Grafisch weekblad, het orgaan van de Algemeene Nederlandsche Typografenbond gaan actiebereidheid, kunstzinnige educatie en voorlichting over zetmachines samen met socialistische idealen en pleidooien voor Esperanto en geheelonthouderij.

De zetters zouden geen zetters zijn, als dat laatste onderwerp niet alleen in dichtvorm werd bezongen, maar ook visueel in glasvorm werd afgedrukt.

De aflevering van 26 december 1912 bevat zo'n gedicht, 'Hoe de alcohol spreekt'. 

'Hoe de alcohol spreekt', in Grafisch weekblad, 26 december 1912

95. Drukkers over de kunst van Toorop

In Den Haag is nu een grote tentoonstelling over Toorop te zien in het Gemeentemuseum Den Haag. 

Jan Toorop, achterzijde van de boekband voor Louis Couperus Psyche (1898)

Voor een artikel neem ik enkele jaargangen door van het Grafisch weekblad, 'het orgaan van den Algemeenen Nederlandschen Typografenbond' waarin met regelmaat ouderwets opruiende boodschappen werden verkondigd - en daarin kwam ik net iets over Toorop tegen in de aflevering van 31 oktober 1912:


Toorop en z'n kunst

Dit onderwerp werd de vorige week Woensdag, met lichtbeelden opgeluisterd, door den heer J.N. Collette behandeld. De Amsterdamsche C.v.M.W. opende met dezen avond het seizoen. Een 100-tal personen waren in het zaaltje van de N. Karseboom aanwezig.

C.v.M.W. was de Commissie van Maatschappelijk Werk, die op 17 oktober 1912 leden hadden uitgenodigd voor een 'Lichtbeeldenavond' in de Nieuwe Karseboom  in Amsterdam (ingang Amstelstraat). De lezing, 'Toorop en zijne kunst', werd gegeven door de kunstenaar Joan N.C. Collette (1899-1958) en zou met 'ongeveer 90 lichtbeelden' verhelderd worden. 

In een inleidend woord gaf de heer Collette in groote trekken aan wat kunst is, daarbij opmerkende, dat het genieten van kunst het leven mooier en rijker maakt.
Daarna gaf hij bij de talrijke lichtbeelden van Toorop's werk op bevattelijke wijze de noodige ophelderingen, hiermede de bezoekers practisch onderrichtende in het opmerken van het schoone. De spreker vestigde de aandacht op de ontwikkeling van Toorop's levensopvatting naar het Katholicisme, wat trouwens ook uit de vertoonde beelden wel duidelijk bleek.
Het wil mij voorkomen, dat de eerste reeks, uit Toorop's jongen tijd, de aanwezigen het meeste heeft aangegrepen. Er waren forsch-geteekende stukken bij, die een scherpe aanklacht tegen de mensch-onteerende maatschappelijke misstanden bevatten. Wij hebben echter gemist werken, waaruit ons zou kunnen blijken, dat de kunstenaar in dien tijd door de duisternis van den nacht reeds de schemering van een nieuwen dag zag lichten. Wij meenen in de afwezigheid van dat moed en hoopgevende inzicht de verklaring te vinden voor de geest van berusting, welke van zijn verder werk uitgaat.

Het stuk is ondertekend door Kl. Dat was Jac. Klunder, secretaris van de commissie. Met zijn analyse van de latere Toorop kunnen we hem alleen maar gelijk geven: de zoetsappigheid ervan is nog steeds schokkend.

94. Tentoongesteld: Onder de douche bij Gerard Reve

Bij de Topstukken in de tentoonstellingsruimte van de KB is momenteel een boekje van Hans Plomp te zien: Onder de douche bij Gerard.

Hans Plomp, Onder de douche bij Gerard (1985)

Tussen 1980 en 1987 drukte een loodgieter met literaire interesse samen met enkele vrienden een aantal uitgaven in zeer beperkte oplagen. De Literaire Loodgieters noemden ze zich. 

Niet alle voorgenomen uitgaven werden daadwerkelijk uitgevoerd. Het verhaal van Hans Plomp, Onder de douche bij Gerard was in 1983 al verschenen in Playboy. Voor de boekuitgave door de Literaire Loodgieters werd de tekst in oranje gedrukt en toen was het wachten op een omslagtekening door Joost Swarte. 

Kennelijk kwam die er niet. Het boekje werd in elk geval nooit voltooid; het is bij enkele proefdrukken gebleven. 

De Gerard uit de titel is natuurlijk de schrijver Gerard Reve, die volgens Plomp ‘twintig maal per dag moest klaarkomen’. Een modern sprookje dus.

De proefdruk, is net als alle andere uitgaven van De Literaire Loodgieters, beschreven in de catalogus van de KB.