325. Een gouden boekenverzameling bij Mariëngof

Tegen mijn gewoonte in lees ik momenteel enkele boeken door elkaar, nu eens iets in een boek over 'de hand', dan weer een stukje in een boek over het verzamelen van boeken en gisteravond las ik een pagina of zes in Mijn eeuw, mijn vrienden en vriendinnen van Anatoli Mariëngof, vertaald door Robbert-Jan Henkes (Privé-domein). 

Georgi Jakoelov, portret van Anatoli  Mariëngof

Daarin staat een buitengewoon verhaal in over het verzamelen van boeken dat van de bibliofiele verzamelaar doorgaat op de lezer-verzamelaar en dan uitkomt bij de protser, de verzamelaar van gouden ruggen.

     'Serjozja,' vraag ik, 'hebt u Tolstojs Opstanding gelezen?'

     En ik pak het boek van de plank. Pas onlangs heb ik het in zacht bruin leer gebonden van een oude boekbinder teruggekregen. Die boekbinder is beroemd in heel het gouvernement Penza, dat op zijn beurt beroemd is om zijn adelsnesten. Die zich op hun beurt beroemen op hun bibliotheken met prachtig gebonden boeken.

     Mijn vader had ook een zwak voor goede bandjes... om goede boeken. Hij kocht er in zijn leven nogal wat bij elkaar, maar niet voor in de kast of achter glas, ter versiering van zijn werkkamer, maar om te lezen.

     Vader vertelde graag van zijn neef, een beursspeculant, die plotseling rijk was geworden.

     'Toen Leo miljonair geworden was, kocht hij een huis aan de Stenen Eilandprospekt en begon zijn nieuwe appartement protserig in te richten. In de werkkamer moest vanzelfsprekend een solide bibliotheek komen. Ik was toen voor zaken juist in Petersburg. Opeens dook Leo in mijn hotelkamer op: "Help mij uit de brand, vriend! Ik moet dringend een kleine duizend mooie boeken aanschaffen! Stel alsjeblieft een lijst voor me op." Dat deed ik, met bovenaan het zesentachtigdelige Encyclopedisch woordenboek van Brockhaus en Efron. Voor ik weer vertrok ging ik Leo gedag zeggen. Van de voordeur nam hij me in triomf rechtstreeks, zonder me zelfs mijn jas te laten uitdoen, mee naar zijn werkkamer. O schrik!.. De gouden ruggen van Brockhaus en Efron waren onze kersverse miljonair kennelijk zo goed bevallen dat hij het hele Encyclopedisch woordenboek meteen maar vier keer had gekocht. De lange wand van zijn enorme werkkamer schitterde van het goud. De miljonair was verrukt.'

(pp. 43-44)

Enkele delen van een protserige editie van
Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона;
Entsiklopeditsjeski slovar Brokgaoeza i Jefrona

Je leest wel vaker dat iemand alle exemplaren van een bepaald boek probeert te kopen - Johan Polak schijnt nogal wat exemplaren te hebben verzameld van Leopolds Cheops - maar dat iemand een naslagwerk in veelvoud aankoopt om een wand te decoreren is toch zeldzaam. Er zijn genoeg verschillende naslagwerken om ellenlange planken mee te vullen.

324. Boekencollage in Voorlinden: Harald Vlugt

Vorige week, bij een bezoek aan Museum Voorlinden, zag ik een kunstwerk dat met boeken is gemaakt. Daar heeft het museum een speciale verzameling van aangelegd over de jaren - zie eerdere blogs. Dit keer was het een portret gemaakt door Harald Vlugt (geboren 1957). 

Harald Vlugt, 'Shadow of Your Smile' (1996)
Collectie Museum Voorlinden
[© Harald Vlugt, afgebeeld met toestemming van de kunstenaar]

Van een afstand is een vaag portret herkenbaar. Het werk dat bijna twee bij twee meter meet, is getiteld: 'Shadow of Your Smile' - het stamt uit 1996.

Zodra je dichterbij komt zie je dat het is opgebouwd uit kleine elementen, ongeveer zoals een televisiebeeld is opgebouwd uit pixels.

Voor het portret heeft de kunstenaar pocketboeken aan stukken gesneden en die binnen de lijst gerangschikt. Het portret kon ontstaan dankzij de verschillende kleuren papier - nu eens bruin, dan weer wit en alles daartussen. Maar ook doordat bij het snijden gedrukte teksten werden doorgeknipt, waardoor het zwart van de inkt nu zichtbaar is. Bovendien waren van sommige boeken de snedes door de boekbinderij gekleurd. Er bevindt zich een klein rood boekje in de rechter benedenhoek van het portret. Ook waren niet alle pockets even dik en variëren de 'blokjes' in dikte. Met die verschillende elementen kon Vlugt kleuren en schaduwen aanbrengen voor zijn portret.

Harald Vlugt, 'Shadow of Your Smile' (1996): detail
Collectie Museum Voorlinden
[© Harald Vlugt, afgebeeld met toestemming van de kunstenaar]

Harald Vlugt, 'Shadow of Your Smile' (1996): detail
Collectie Museum Voorlinden
[© Harald Vlugt, afgebeeld met toestemming van de kunstenaar]

Het boek is in dit werk de functie van tekstdrager kwijtgeraakt. De inhoud is onleesbaar geworden; het boek als geheel bestaat niet meer, het is verknipt, opgedeeld, verspreid geraakt. Alleen is de basis van het boek, met inkt en kleur, overgebleven om een nieuw geheel te vormen: een portret.

Pocketboeken waren eigenlijk niet bedoeld om bewaard te worden. Ook niet per se om te worden weggegooid na lezing, maar ze werden vooral gemaakt om goedkoop te zijn en door iedereen gekocht te kunnen worden en om overal, bijvoorbeeld in de trein, gelezen te kunnen worden. Er zijn miljarden pocketboeken na lezing verdwenen, versnipperd, verregend.

Niet al die boekjes werden gedrukt op papier dat de eeuwigheid kan halen en dan is een tweede gebruik, zoals hier in een kunstwerk enerzijds een teken van tijdelijke redding, maar anderzijds bepalen de bouwstenen van het kunstwerk ook de tijdelijkheid van het kunstwerk: door de verzuring van het papier zal het misschien slechts een eeuw blijven bestaan en wat gebeurt er dan? Het papier wordt bros, donkerbruin, er vallen misschien gaten in en het geheel kan in elkaar storten als een kaartenhuis. Zo vertellen de boekjes alsnog een verhaal: een voorspelling.

De 'Smile' van het portret zal vager worden en die is al 'a Shadow of a Smile'.

Harald Vlugt,
'Geschiedenis des Vaderlands'
(1994)
[© Harald Vlugt, afgebeeld met toestemming van de kunstenaar]

Harald Vlugt maakt sculpturen, collages, grafiek en illustraties (kijk daarvoor op zijn website: Harald Vlugt). Hij heeft vaker boeken genomen als uitgangspunt voor zijn werk. Een sculptuur uit 1994 heeft als basis de ruggen van oude boekbanden genomen en de inhoud bestaat uit papiersnippers. 'Geschiedenis des Vaderlands' is de titel. Een ironische verwijzing naar de tijdelijke aard van elke geschiedschrijving.

323. Corona en boekkunstenaars (7): Ton Martens

Veel kunstenaars en drukkers sturen hun werk niet meteen naar de KB, maar sparen enkele uitgaven op om gezamenlijk op te sturen of langs te brengen. Ton Martens woont vlakbij de KB en komt ze meestal aanreiken met het bijkomend voordeel van een korte uitleg. Tijdens de COVID-periode van de afgelopen jaren waren zulke bezoekjes minder frequent. Onlangs bracht hij weer een partijtje boeken en daarbij was een klein boekje in kleine oplage gemaakt voor de eerste verjaardag van zijn kleinzoon Manne. De techniek daarvan is zo curieus dat ik het graag even toon.

Het Boekje voor Manne Martens-Visser telt 34 pagina's (omslag meegerekend), geplakt op dik karton met afgrond hoeken, zoals vaak bij boeken voor jonge kinderen. Het lijken linosneden te zijn, maar dat zijn het niet. De drukvorm waarmee de illustraties zijn overgebracht op papier is namelijk isoleermateriaal, in dit geval dunne polystyreen-platen. De afbeelding wordt er in spiegelbeeld in aangebracht, maar niet gesneden, zoals bij lino- of houtsneden, maar met de soldeerbout waarvan de hitte het polystyreen ogenblikkelijk laat wegslinken. Zo 'tekende' Ton Martens bijvoorbeeld een douche met de soldeerbout.

Ton Martens 'tekent' een douche met de isoleerbout

Teksten werden ook in spiegelbeeld 'getekend', maar niet in alle gevallen. Twee pagina's achterin, met het colofon, zijn juist in spiegelbeeld afgedrukt, als een soort geheimschrift.

Twee platen voor de titelpagina's van
Ton Martens, Boekje voor Manne Martens-Visser (2020)

Ton Martens,
Boekje voor Manne Martens-Visser (2020):
omslag

Behalve deze drukplaten gebruikte Martens sjablonen om gedeelten van een prent in andere kleuren te kunnen drukken. Hoewel de prentjes er eenvoudig uitzien en aansluiten op de belevingswereld van het jonge kind, zijn er voor bijna alle pagina's meerdere drukgangen nodig geweest. Op YouTube heeft Martens een korte film over de werkwijze geplaatst: 'The making of' Boekje voor Manne.

Ton Martens,
Boekje voor Manne Martens-Visser (2020):
douche en boom

Het colofon achterin (in spiegelbeeld) vermeldt dat de oplage tien exemplaren is en dat het gedrukt is in de wijk Clingendael in Den Haag tijdens de Coronacrisis'. Zie YouTube 'The making of' Boekje voor Manne.

Ton Martens,
Boekje voor Manne Martens-Visser (2020):
colofon

[Beelden overgenomen met toestemming van Ton Martens, 2022].

322. Corona en boekkunstenaars (6): Willem Winters

Wat is nog een boek en wat is geen boek meer? De criteria van de KB lijken rotsvast te zijn, maar de praktijk is grillig en bij mijn werk kom ik veel publicaties tegen die de grenzen van het boek lijken te hebben opgezocht: zijn zij nog wat wij onder een boek kunnen (of willen) verstaan? Om de zoveel tijd is het daarom nodig de aanschafcriteria te verduidelijken en te actualiseren. Voor de grote stroom boeken was dat voor Covid-19 al afgerond, maar voor de bijzondere collecties nog niet. Hoe rekbaar is het begrip boek als het bijzonder is?

Om de discussie daarover goed te kunnen voeren hebben collega's van de afdeling Documentverwerking materiaal verzameld dat volgens de harde Depot-criteria buiten de boot zou vallen. Ansichtkaarten bijvoorbeeld.

Post Card (uitgeverij Perio, 2020)

Een envelop met negen ansichtkaarten belandde zo op mijn bureau. Voor de tweede keer eigenlijk, want de eerste keer had ik dit als bijzonder aangemerkt. Bijzonder zeker, maar een boek?

De ansichtkaarten dateren uit de zeventiger en tachtiger jaren en zijn allemaal verzonden vanuit Duitsland, uit verschillende plaatsen, maar allemaal aan een en dezelfde ontvanger: 'Mevr. R. Else Heintz dra. litt.' Het is dus niet een willekeurig plukje kaarten!

Post Card (uitgeverij Perio, 2020)

Ze zijn aan de KB gestuurd door Uitgeverij Perio waarvan vele publicaties zijn opgenomen in de collectie. Maar is deze verzameling ook een publicatie? Ja, je kunt het zien als een kunstenaarsboek, of in elk geval een nieuwe publicatie met een bijzondere vorm. Een van de kaarten is niet verstuurd aan Dra Heintz. Dat is de enige kaart met een Engelse postzegel, dat wil zeggen: een reproductie, want het is een Engelstalige ansichtkaart van 'Zandvoort. Strandleven', die opnieuw is uitgegeven. Nostalgie, waarschijnlijk ook uit de jaren tachtig. Op deze kaart heeft uitgeverij Perio een nieuwe tekst afgedrukt en daaruit blijkt dat dit een onvervalste Covid-19-uitgave is - vandaar dat ik mijn serie hierover weer even voortzet.

Dit jaar die vakantie naar het Zonnige Zuiden, dat tropische eiland of het Hoge Noorden toch maar uitgesteld?

Of je nu thuis bent gebleven, of naar een te volle Nederlandse camping bent gegaan - ontspannen was het niet dit Coronajaar (later bleek dit pas het eerste Coronajaar). Perio-uitgevers Willem Winters en Anneke van Renssen boden daarom in 2020 deze uitgave als alternatief:

Houd de moed erin en geniet vanuit de luie stoel van een herfstreisje. Lekker wegdromen bij ansichtkaarten, verstuurd door vakantiegangers uit een (ver) verleden.

De Duitse kaarten zijn dus de illustraties bij deze opwekkende uitgave. De prentbriefkaarten tonen berglandschappen, kasteelinterieurs, stadjes in de sneeuw, eeuwenoude kerken, vakwerkhuizen en rivierbeddingen. Verboden gebieden, droomlandschappen, tijdens Covid.

Post Card (uitgeverij Perio, 2020)

En het bijzondere is, de uitgave staat niet op zichzelf, maar sluit naadloos aan op een eerdere uitgave van Perio uit 2005. Toen verscheen het boekje Post voor Else Heintz, over de vondst van de ansichtkaarten in een Leeuwarder antiquariaat. Daarin beschrijft Willem Winters de kaarten en de onderwerpen van de boodschappen aan Heintz. Als bijlage bij het boekje - natuurlijk! - een enveloppe met vijf ansichtkaarten aan Heintz. Deze keer verzonden vanuit Zwitserland, Engeland en Frankrijk. Althans: de set in de KB.

Winters zegt opzettelijk niet op zoek te zijn gegaan naar biografische gegevens van Heintz. Maar die zijn er wel. Via Delpher zijn vrij snel twee markante punten uit haar levensloop te vinden - voorlopig verder niets overigens. Namelijk: haar slagen voor het Diploma A aan het Vrijzinnig Christelijk Lyceum in Den Haag in juni 1938 én haar overlijden. Rosemarie Else Heintz werd op 3 november 1919 geboren en stierf op 10 augustus 1993. Zij werd na haar examen lerares op haar oude Haagse school en bleef daaraan levenslang verbonden. In de annonce staat verder:

"Für die Welt dasein" (Dietrich Bonhoeffer) was haar devies.

321. Nieuwe publicatie: Dodepop. Laatste lezingen bij Achterberg

Vrijdag arriveerden enkele auteurs-exemplaren van de uitgave Dodepop. Laatste lezingen bij Achterberg, onder redactie van Pieta van Beek. Het is de laatste uitgave van het Achterberggenootschap dat zichzelf volgens de statuten niet kan opheffen, maar dat nu de wens heeft te gaan sluimeren. In november 2018 gaf ik in Amersfoort een lezing en het was voor mij wat bevreemdend om te merken dat het genootschap toen al streefde naar winterslaap. Alsof je een lezing komt geven op een begraafplaats. Al met al was het toch een genoeglijke middag. En het jaar erop vond er gewoon weer een symposium van het genootschap plaats.

Dodepop (2022): voorzijde omslag

De bundel Dodepop bevat lezingen uit 2017, 2018 en 2019, aangevuld met speciaal geschreven stukken. Over vrienden van Achterberg, over taal en vorm van zijn gedichten, over geloof en over vertalingen in het Zeeuws en Gronings. Een mooi persoonlijk verhaal is dat van Lisa Kuitert over de rol van de gedichten van Achterberg in leven en werk van haar vader, Harry Kuitert.

Dodepop (2022): titelpagina

Mijn lezing ging over de manier waarop de uitgaven van Gerrit Achterberg werden vormgegeven en wat hij daar zelf van vond, voor zover we kunnen nagaan uit brieven. Over lettertypen en over illustraties zei Achterberg wel iets, maar steeds vroeg hij degene die hij aanschreef wat die ervan vond. Op een gegeven moment ontwikkelde Achterberg zich tot een bibliofiel, maar wel een van de bijzondere subsoort: de verzamelaar van eigen werk. Hij wilde vanaf toen van al zijn bundels alle edities bezitten: gebonden en ingenaaid, op luxe papier en op gewoon papier.

Een kortere versie stond eerder in De Boekenwereld. Deze versie is een uitwerking van de lezing.

Gerrit Achterberg, Verzamelde gedichten (1963)
Ontwerp band: Boudewijn Ietswaart
[Foto: Jos Uljee/Beeldstudio KB]

320. Luns-pakket uit 1967

Bij aanbiedingen van boeken gaat mijn grootste nieuwsgierigheid uit naar boeken van kunstenaars en ontwerpers, maar ook van andere groepen zoals demonstranten en eenlingen met curieuze wereldbeelden. Denk aan het genre Bart Huges - de man die een gaatje in zijn hoof boorde voor een verruimd bewustzijn via het derde oog. De jaren zestig van de twintigste eeuw zijn vruchtbare grond geweest voor zulke acties.

Nu lag er weer zoiets eigenaardigs op mijn bureau dat in geen bibliotheek aanwezig is. Ik vond alleen een exemplaar in de collectie van het IISG te Amsterdam. Maar het gaat toch echt om een publicatie die past in de KB-collectie en de oplage was ook niet zo klein: 10.000 exemplaren, dat is nogal wat voor iets dat daarna spoorloos lijkt te zijn verdwenen.

Luns-pakketje van Werkgroep "Luns-Time is Over"

Het begint met een kleine envelop (96, x 14,5 cm) waarop de initiatiefnemer is vermeld: Werkgroep "Luns-Time is Over". Werkgroep? Dat klinkt naar de jaren zestig.

Een jaar van uitgave is niet vermeld. De envelop - met aanduiding 'Port betaald Driebergen' bevat een nog kleiner envelopje van 6,5 x 10,4 cm. Dat heeft een titel: Luns-pakketje. De werkgroep uit Odijk maakte hiermee natuurlijk een toespeling op de beroemde politicus en Minister van Buitenlandse Zaken Joseph Luns. De Wikipedia-pagina over Luns citeert historicus Martin Bossenbroek (die nog een tijd voor de KB werkte):

Luns werd door zijn politieke tegenstanders neergezet als een conservatief en reactionair politicus. Historicus Martin Bossenbroek omschrijft Luns als "geen idealist, maar een realistische machtspoliticus en als zodanig een succesvol onderhandelaar, een conservatieve nationalist, 'maar niet reactionair'." Bossenbroek beschrijft hem verder als iemand die ruimtes vulde met zijn air, anekdotes, zijn lengte van 1,95 meter en ongezouten meningen.

Onder zijn tegenstanders waren ludieke provo-achtige figuren, zoals degenen die zich verenigden in de Werkgroep "Luns-Time is Over" - Luns slaat niet alleen op de figuur Luns maar ook op het steenkolenengels van de internationale diplomaat. Zo zou hij het woord 'lunch' waarschijnlijk hebben uitgesproken.

Luns' betekenis voor de wereld

Het Luns-pakketje bevat een standaardwerk, althans de titel ervan suggereert dat: Luns' betekenis voor de wereld. Maar het is een klein werkje en meet 7,5 bij 6 cm. Als daarin het hele belang van Luns kan passen, kan het niet veel voorstellen, maar het wordt nog erger want het katern van 32 pagina's bevat behalve de titelpagina geen tekst. Het behoort daarmee niet alleen tot het genre van de protestuitgaven (zoals het tijdschrift Provo), maar ook tot het genre van het kunstenaarsboek dat vooral ten tijde van Fluxus in de jaren zestig veel werd gebruikt: een boek met geheel witte pagina's als een commentaar op kunstbeschouwing, lezen, autoriteit of wat dan ook. De uitgewiste vorm klonk als een protest. 

Toch is er nog wel enige inhoud. Het boekje bevat een speldje in de kleuren van de wimpel en de Nederlandse vlag.

Luns' betekenis voor de wereld

De verkoper die het mij aanbood dateerde het geheel op circa 1970, maar het is in feite ouder. Via Delpher - waarin uit de naoorlogse periode nog lang niet alle kranten digitaal kunnen worden aangeboden - vond ik twee verwijzingen, een uit de De Volkskrant van 21 november 1967 en een tweede uit De Nieuwe Limburger van 25 november 1967.

Prikken in het buitenlandse beleid, dat is een van de doelen waarnaar de werkgroep Sjaloom al lang streeft, maar binnenkort gaan ze het doen met echte spelden.

Dat Sjaloom staat nergens in ons uitgaafje overigens, maar kennelijk zat dat ook in Odijk. Sjaloom zou de buttons gaan verspreiden op 10 december vanwege de Dag van de Rechten van de Mens.

De Nieuwe Limburger voegde eraan toe:

Intussen zullen over het gehele land Luns-pakketjes worden verspreid, voorlopig tienduizend. Hierin zit een speldje dat veel lijkt op de onderscheidingen waaraan hoge Haagse ambtenaren - vooral van Buitenlandse Zaken - zo rijk zijn.

Deze krant vermeldt ook de naam van de Secretaris van de Sjaloomgroep, Piet Reckman, een man die zich zijn hele leven inzette voor zaken als onderwijsvernieuwing en het milieu. In de jaren vijftig maakte hij deel uit van de Pleingroep, en daaruit kwamen instituten als Novib en de wereldwinkels voort. 

Achter de lichtheid en humor van deze protest-uitgave uit december 1967 ging dus ook een uiterst serieuze politieke overtuiging schuil.

319. F. ten Harmsen van Beek in het land der bibliofielen

Van sommige dichters verschenen tijdens de hoogtijdagen van het bibliofiele drukwerk, het 'drukwerk in de marge' tijdens de laatste dertig jaren van de twintigste eeuw, uitgave na uitgave: Gerrit Komrij, bijvoorbeeld publiceerde bij ongeveer elke private press die er maar bestond, terwijl andere dichters misschien meer als huisdichters van bepaalde persen werden gezien, zoals Hans van de Waarsenberg, wiens gedichten vooral door In de Bonnefant werden gepubliceerd.

Andere dichters konden niet worden gepubliceerd, zoals Gerard Reve, die zulke uitgaven ten strengste verbood - en anders zijn gérant wel, Joop Schafthuizen. Maar van Reve verscheen nu juist een onafzienbare stroom uitgaven in beperkte oplagen, bij wijze van straf, omdat hij enkele 'roofdrukkers' voor de rechter had gebracht. Hij had natuurlijk gelijk, ze drukten zijn teksten zonder toestemming, maar het effect was averechts. Voortaan verschenen de uitgaven 'onder de toonbank', slechts verspreid in zeer kleine oplagen voor een exclusieve kring van vertrouwde mede-drukkers of ingewijden. Echte namen staan er niet in en alle namen van uitgevers en plaatsnamen zijn toespelingen op het werk van Reve. Ongepubliceerde brieven, fragmenten, gedichten verschenen in tientallen uitgaven.

F. Harmsen van Beek - die maar twee officiële bundels liet verschijnen - is een ander uiterste. Als je geen gedichten meer schrijft of verspreidt kunnen ze niet gedrukt worden, ook niet clandestien. Er verschenen dan ook maar heel weinig van zulke uitgaven. In 1975 drukte kunstenaar Siep van den Berg een fragment uit het gedicht 'Humorloos gedicht' en maakte er zelf een collage bij. In 1982 publiceerde boekhandel Cursief in Enhuizen het gedicht Lof der onmatigheid in een oplage van 180 exemplaren. Dat was tijdens de Boekenweek en de tekst was gebaseerd op het typoscript van het gedicht, dus de dichteres zal haar medewerking hebben verleend, net als bij de eerste uitgave.

Enkele jaren voor haar dood in 2009 verschenen enkele uitgaven bij Ser Prop in Banholt. Die werden gedrukt in verdacht kleine oplagen - tien of acht exemplaren - waarschijnlijk dus zonder toestemming, maar duidelijk bedoeld als hommage aan de dichteres. Drie gedichten (2007) werd gevolgd door Goed begrepen! (2008) en samen bevatten ze vijf gedichten die ongebundeld waren gebleven.

F. Harmsen van Beek, Goede morgen? Hemelse mevrouw Ping (2000)

Onlangs kocht ik voor de KB een totaal onbekende herdruk van een gedicht uit het debuut van Harmsen van Beek: Goede morgen? Hemelse mevrouw Ping. Volgens het colofon is het gezet door Papieren Vingers - en dat is de kunstenares Anne van der Putte in Utrecht. Ook zij zal de tekst uit bewondering voor het werk hebben gekozen. Zij zette de tekst tijdens een cursus boekdruk in Amsterdam en drukte vervolgens op de Perfect degelpers van Drukkerij Polka in Amsterdam. Het colofon bevat de gebruikelijke uitgebreide gegevens over het gebruikte papier, maar zwijgt over de oplage.

F. Harmsen van Beek, Goede morgen? Hemelse mevrouw Ping (2000)

Het colofon is in wit gedrukt op blauw Diamant Durocol papier en het gedicht is gezet uit de magere Mercator en gedrukt in lichtgroen op Velké Losiny papier. Curieus is de uitlijning, namelijk langs de binnenvouw van het katern, waardoor de regels op de linker bladzijde niet links lijnen, zoals gebruikelijk.

F. Harmsen van Beek, Goede morgen? Hemelse mevrouw Ping (2000)

Anne van der Putte (geboren in 1969) is beeldend kunstenaar en heeft een eigen website Wijze Meisjes. Ze heeft ook nog een pagina als drukker bij Drukwerk in de Marge onder de naam Papieren Vingers, maar daar staan geen verwijzingen naar boeken op - ze kocht weliswaar een Adana-persje en continueerde haar 'bedrijfje' van 1999 tot 2005, maar ander zaken gingen voor. De KB had tot nu toe nog geen enkele uitgave van Papieren Vingers, maar nu dus één. En meer zijn er ook niet. Wel maakte zij enkele unica met teksten van Toon Tellegen.

De oplage van haar Harmsen van Beek-publicatie is onbekend, maar veel exemplaren zullen het niet geweest zijn; de kunstenares zelf denkt dat het om zo'n 20 exemplaren gaat. Ze mailde me dat er dertien exemplaren verspreid werden via de zogeheten Post op Zondag in de jaren 2002-2004 als onderdeel van de "Dienst Hoopvolle Akties van het Minysterie van Aandacht". Minysterie met een y inderdaad, want ook dat is een mysterie: niets over te vinden. Anne van der Putte schreef mij dat zij over dat mooie project nog eens een boekje wil maken. Wij zijn benieuwd.